Tìm Hiểu Cách Phát Triển Giai Điệu Trong Nhạc Phạm Duy - Phần 2




Hành Trình Phạm Duy

 

Phần một mà bạn vừa xem đúc kết những gì tôi nghiệm ra sau khi xem xét một trăm bài nhạc của ông mà tôi ưa thích. Sau đây tôi xin tiếp tục bằng một tản mạn với nhan đề Hành Trình Phạm Duy và một số tản mạn khác, gồm những suy nghĩ rời rạc của tôi trong khi đang viết tiểu luận này.

 

 ở phần trên là những gì tôi quan sát được khi so sánh nhạc của ông với những sách dạy sáng tác được viết ra trong khoảng mười đến hai mươi năm trở lại, do vậy ta có thể loại trừ khả năng nhạc sĩ đã dùng những sách này để học và viết nhạc JJJ. Hệ quả thấy ngay của việc so sánh là nhạc Phạm Duy chưa hề lỗi thời, vì thế giới vẫn đang nghe và dạy các cách viết một bản nhạc theo lối mà nhạc sĩ đã bắt đầu thử thách và sử dụng từ cuối những năm 40 và hoàn thiện (perfecting) vào những thập niên  60 và 70, qua các trường ca và các chương khúc dài hơi và đầy sáng tạo khác như Tâm Ca, Đạo Ca, Bé Ca, Nữ Ca, chưa kể dòng nhạc tình cảm tính gồm trên 30 nhạc khúc đã đi vào những ngóc ngách trong não bộ của tất cả những người Việt nào đã có dịp thưởng thức qua, dù chỉ một số nhỏ những khúc điệu này. Rồi ba mươi năm ở hải ngoại, nhạc sĩ đã cho ra tiếp các chương khúc, tổ khúc khác, rồi cuối cùng là bốn nhạc phẩm lớn mang tên Minh Họa Kiều, vừa hoàn tất tháng Tư năm 2009, gồm trên dưới năm mươi khúc điệu đầy tính khai phá và sáng tạo, kết quả của một sự cộng tác mật thiết về nhạc thuật với người con thứ là nhạc sĩ Duy Cường.

 

Giới thiệu toàn bộ quá trình sáng tác nhạc của Phạm Duy là một việc không tưởng, không phải chỉ một hai bài viết dài là xong. Vì ông tự nhận gắn đời mình với “vận nước nổi trôi”, khi nhận xét về Phạm Duy hay nhạc Phạm Duy ta phải tìm hiểu thêm về lịch sử Việt Nam trong cả thế kỷ hai mươi vừa qua. Tôi dĩ nhiên không có gan lớn dám làm công việc giới thiệu hành trình nhạc Phạm Duy gì hết, tôi chỉ tự nhận mình là một cậu “học trò” nhỏ đi tìm thầy học đạo qua sách vở Âu Mỹ rồi áp dụng chúng để phân tích những khúc điệu Phạm Duy mà thôi.

 

Chỉ có một con người duy nhất có được can đảm để làm việc này, người đó không ai khác hơn là chính nhạc sĩ, đã dụng công bỏ ra nhiều năm thu thập các tài liệu của mình, của người khác viết về mình, từ trí nhớ, phỏng vấn bạn bè, v.v. để tái hiện lại một đời người ca nhân với đầy đủ vinh quang và nhục nhằn trong bộ “Hồi Ký” bốn quyển, cũng như toàn bộ ca từ của ông trong quyển “Ngàn Lời Ca”, và cuối cùng là tập sách “Ngàn Lời Ca Khác”, một sưu tập những bài nhạc ngoại quốc ông đã dịch sang tiếng Việt.

 

Nhân đang nói về các bộ sách này, tôi đã có dịp được xem bộ “Ngàn Lời Ca” và toàn bộ “Trường Ca Mẹ Việt Nam”  dịch sang Anh ngữ bởi nhạc sĩ Phạm Quang Tuấn, cũng như phần lớn “Hồi Ký” được dịch sang Anh ngữ bởi giáo sư Eric Henry. Hy vọng những bộ sách này sẽ một ngày được đến tay bạn đọc Anh ngữ, cũng như các thế hệ con cháu của người Việt hải ngoại, để họ có thể biết thêm về cuộc đời của một nghệ sĩ lớn của chúng ta.

 

Trong âm nhạc, cũng đã có một thử nghiệm để “highlight” những giai đoạn chính trong sự nghiệp nhạc Phạm Duy, đó là CD “Hành Trình Phạm Duy” do ca sĩ Quỳnh Giao thực hiện với phần hòa âm Duy Cường trong thập niên 90. CD trên quả là đã giới thiệu cho người nghe một số bài nhạc tiêu biểu cho từng giai đoạn:

 

-         Giai đoạn kháng chiến: Về Miền Trung (1947), Tiếng Đàn Tôi

-         Những bài nhạc tình thời kháng chiến của nhạc sĩ: Đêm Xuân (1949) và Cành Hoa Trắng (1951),

-         Nhạc quê hương: Viễn Du (1953)

-         Nhạc tình cảm tính: Thương Tình Ca (1956), Nếu Một Mai Em Sẽ Qua Đời (1958),

-         Truờng Ca Con Đường Cái Quan và Mẹ Việt Nam: Cửu Long Giang (1960) và Mẹ Trùng Dương (1964),

-         Tâm Ca: Tôi Uớc Mơ (thơ Nhất Hạnh - 1965)

-         Đạo Ca: Lời Ru Mú Mớm Nâng Niu (thơ Phạm Thiên Thư - 1970)

-         Nhạc Tình phổ thơ và Minh Họa Kiều: Tình Cầm (thơ Hoàng Cầm - 1984) và Ngày Xuân Con Én Đưa Thoi (1998).

 

 

Vì giới hạn cho phép của một CD, chỉ có những bài trên được chọn lựa, quả là một “flashback” quá ngắn. Theo thiển ý, để thấy rõ thêm tí nữa sự lộng lẫy và toàn hảo của các khúc điệu Phạm Duy, bạn phải thưởng thức thêm ít nhất là ba CD “concept art” nữa. Sở dĩ tôi nói “ít nhất” vì dẫu có nghe thêm ba CD này, chúng ta vẫn còn thiếu các bài tiêu biểu nhất trong các Trường Ca Con Đường Cái Quan, Mẹ Việt Nam, các khúc điệu của dòng nhạc tình cảm tính, và các Chương Khúc như Đạo Ca, Hàn Mặc Tử Ca, Minh Họa (Truyện) Kiều. Đấy là chưa kể một số nhạc phẩm được hòa âm lại rất thành công ở quê nhà sau khi nhạc sĩ hồi hương. Thôi thì trong khi chờ đợi “The Best of Phạm Duy” trọn bộ 10 đĩa CD chẳng hạn, ta hãy thử điểm danh ba (3) CD rất đặc sắc này vậy:

 

-         Rong Ca: một CD thể hiện sự thử nghiệm nhạc New Age với các sáng tác mới của nhạc sĩ trong cuối thập niên 80, một tập hợp của những khúc điệu mà có netter đã mệnh danh là “Phạm Duy nhất” trong những chương khúc mà nhạc sĩ đã viết. Nhạc sĩ đã tóm lược chủ đề của CD này như sau:

 

“… Tất cả mười bài rong ca đều viết ở thể hát kể  (ballad), một thể loại của những người hát rong (troubadour) trong dĩ vãng. Những bài ballad đó thường kết cấu đơn giản, dù nội dung là những lời tán tụng tình yêu hay những suy ngẫm siêu hình, lời hoạt kê thời sự xã hội… và vì nó là của PD cho nên nó vẫn đậm đà âm sắc dân giã, gần gụi tâm tình quần chúng Việt Nam của mỗi lủa tuổi.”

 

 

Với riêng tôi, CD này quả thật đã mang đến một không gian bao la, những hình ảnh siêu thực, những quyến luyến trần thế của “người tình già.” Có thể nói tôi yêu hết toàn bộ các khúc điệu của CD. Nó có một cái gì đó liền lạc giữa bài này qua bài kia, bàng bạc một thông điệp vô ngôn về tâm thức của ca nhân Phạm Duy.

 

-         Nhạc Tình Phạm Duy: một CD gồm những bài mà nhạc sĩ gọi là Nhạc Tình: Ra Sông Ra Biển. Sau đây là một trích đoạn trong một tài liệu nhạc sĩ gửi riêng cho tôi, xin được chia sẻ cùng bạn:

 

“ … Nói qua về việc hòa âm : Vào lúc tôi muốn tạm biệt giai đoạn nhạc đơn điệu (monophonic) để bước qua giai đoạn nhạc đa điệu (polyphonic), tôi đã có ngay một người có thể giúp tôi đi tới mục đích, người đó là Duy Cường. Từ ngày con tôi vừa từ VN mới qua Mỹ, nhập học khoa âm nhạc tại Santa Ana College (1979 gì đó), tôi đã khuyến khích Cường học ngay các cách hòa âm phối khí… rồi hai bố con thử nghiệm tìm ra một đường lối hoà âm thuận với lỗ tai Việt Nam. Chẳng hạn, chúng tôi thử thách đi vào thể đại nhạc (grande musique) mà không nhất định phải đi theo trường phái nhạc classic hay neo-classic Tây Phương.

 

Trước hết, chúng tôi muốn thực hiện một selection nhạc không lời. Nhưng selection âm nhạc đa điệu này chưa có thể là một cái gì hoàn toàn mới, nó phải là một số điệu ca mà người nghe đã quen thuộc nhưng chưa hề có một hoà âm, phối khí nào đúng nghĩa là phối âm cả. Chúng tôi bèn dùng 10 bài hát rất quen thuộc và sắp xếp vào một chủ đề. Đó là chủ đề Nhạc Tình : Ra Sông Ra Biển. Chương trình nhạc này mang tính chất nhạc thính phòng, mở đầu bằng bài Chiều Về Trên Sông. Sau khi cho nghe đoạn ''nhạc sông'' mô tả cảnh một người ngồi mơ màng bên dòng Cửu Long Giang, nhạc chuyển qua ''nhạc biển'' đưa người nghe vào cuộc hải trình (exodus) lớn nhất của người Việt trong thế kỷ. Ra tới thế giới mịt mùng rồi là một sự hoài xủ (nostagia) mông lung, nhạc gợi lại dĩ vãng với cảnh chiến tranh/hoà bình, tình yêu/thù hận, náo nhiệt/cô đơn, hi vọng/thất vọng v.v... qua những bài như Tình Khúc Chiến Trường, Trả Lại Em Yêu, Con Đường Tình Ta Đi, Đừng Xa Nhau, Mộ Khúc v.v... trong bất củ bài nào cũng đều có sự tái tạo.

 

Với selection này, chúng tôi thử thách soạn nhạc đa điệu và nhạc không lời, theo trường phái ấn tượng (impressionist).

 

 

Thử thách này có thành công hay không thì chỉ nghe mới biết được, tôi cho dù có tán tụng cách mấy cũng vô ích. Riêng tôi, CD này tôi đánh giá là một trong những CD nhạc hòa tấu tuyệt diệu nhất của tân nhạc Việt Nam, có tầm cỡ ngang các CD hòa tấu nổi tiếng khác về chất lượng mà các tay tổ như Paul Mauriat, Raymond Lefrève thực hiện, và vượt xa các CD nhạc “easy listening” như của Richard Clayderman. Chỉ tiếc một điều là concept nhạc CD này ra đời có một lần rồi thôi, không biết bao giờ mới có CD thứ hai công phu như vậy.

 

- Tình Ca Phạm Duy: CD cuối cùng mà tôi muốn nói đến là CD Tình Ca Phạm Duy do Khánh Hà Productions thực hiện trong thập kỷ 90. CD gồm có các bài: Ngày Đó Chúng Mình, Còn Gì Nữa Đâu, Đường Em Đi, Tôi Còn Yêu Tôi Củ Yêu, Kiếp Nào Có Yêu Nhau, Mùa Thu Paris, Hạ Hồng, Cành Hoa Trắng, Nắng Chiều Rực Rỡ Ngày Tháng Hạ. CD này có thể gọi là “highlight” rõ nét hơn tinh hoa của dòng nhạc tình cảm tính của nhạc sĩ, cùng với hai bài đã nêu trên trong CD Hành Trình Phạm Duy. CD này đã bộc lộ được đầy những cung bậc (nuances) tình yêu của dòng nhạc tình Phạm Duy, từ e ấp, cổ điển, tỏ tình, tả cảnh, thái độ về cuộc đời, rồi đến những xưng tụng tình yêu muôn thứa, rồi những cảnh hẹn hò thật ấm cúng của “hẹn em quán nhỏ”, những yêu đương cuồng nhiệt trong Hạ Hồng và cái oi bủc của buổi trưa hè trong Ngày Tháng Hạ.

 

 

 

Hòa Âm Duy Cường

 

Những cảm nhận mà bạn đã đọc ở phần trên về nhạc tình cảm Phạm Duy đều dựa trên các bài hòa âm của anh Duy Cường, ngay cả những hợp âm tôi nghe được cũng đều dựa theo nhạc anh do anh re-harmonization lại từ hợp âm gốc do nhạc sĩ Phạm Duy đặt, vốn đã rất cầu kỳ. Tôi đặc biệt thích thú những chỗ intro, solo, hay bridge trong các bài anh soạn, cũng như các hooks và các giai điệu chõi (counter melodies) bằng đàn violon, piano, sáo hay guitar, trong đó ý nhạc thật tràn đầy, có thể làm thành một bài nhạc riêng dễ dàng, nhưng anh chỉ thích làm nhạc hòa âm thôi, có lẽ?

 

Tôi sẽ lấy một thí dụ cách anh đã hòa âm cho nhạc phẩm Ngày Đó Chúng Mình, được trình bày qua hai giọng hát Khánh Hà-Tuấn Ngọc trong CD Tình Ca Phạm Duy, vừa giới thiệu trong tản mạn trước. Đây là một tác phẩm kinh điển về sự đối xủng trong cách soạn lời của nhạc sĩ Phạm Duy. Toàn bộ lời nhạc đầu của bài nhạc viết về cái ngày đó của anh đi vào đời em, em đi vào đời anh, tình yêu quá đẹp khi đôi môi, đôi môi đã quyết trói đời người, khi những cánh tay đan vòng tình ái, mơ được cùng nhau trọn đời. Ngày đó là những ngày tình vươn vai lên khơi, tới chín tầng mây khói. Nhưng cái tài tình là cũng với giai điệu thiết tha trìu mến đó, sang lời hai nó trở nên u hoài và đầy nuối tiếc. Đôi môi giờ đây đã xé nát nụ cười, cùng những cánh tay đã ngỡ ngàng tả tơi, chỉ còn bơ vơ lạc về trời. Giờ đây, tìm trên mây xa khơi, chỉ còn thấy áo dài khăn cưới.   Như vậy, lời nhạc ở phần hai tương phản rất rõ rệt so với phần đầu. Vậy Duy Cường đã làm những gì để mô tả những sắc thái tình cảm đó?

 

Đầu tiên, anh cho một đoạn dạo dương cầm thật nhẹ nhàng, đơn sơ như ngày đầu mới yêu nhau, rồi tiếng hát Tuấn Ngọc bắt đầu cất lên. Kế tiếp, khi Khánh Hà bắt đầu hát thì ban nhạc đã có đủ mọi nhạc cụ hòa tấu. Sau đó nhạc lại êm dịu, không dùng trống, rồi nhạc lại đầy đặn lại với tiếng hát tâm sự của Tuấn Ngọc để phát triển hết các tinh hoa của lời nhạc. Rồi phần nhạc dạo dùng để chuyển tiếp sang phần hai là một phát triển của giàn vĩ cầm của câu:

 

 

nhưng thay vì chơi tiếp nửa sau của điệp khúc, anh đi thẳng thêm hai nốt cao hơn là Do Re để chuyển về chủ âm D trưởng, tạo một cảm giác hơi hụt hẫng ở người nghe, vì nhạc đã vội chuyển về bậc I khi mới ở giữa chừng. Nó là điềm báo trước cho những gì sẽ xảy ra của lời nhạc “ngày đó có em ra khỏi đời rồi” của phần sau! Bài này tôi nghe rất nhiều lần trong suốt bao năm qua, nhưng nay để tâm phân tích, tôi mới thấy những chi tiết tuy nhỏ nhặt (subtle) như vậy nhưng tạo một cảm giác rất trung thực với những gì lời ca diễn tả. Hai tiếng hát nam và nữ hát bè, hòa quyện với nhau lần đầu cũng như lần cuối trong hai câu sau cùng của nhạc phẩm, như một hợp nhất sau cùng trước giờ chia phôi: Ngày đó có kêu lên gọi hồn người, trùng dương ơi có sót sa cũng hoài mà thôi

 

 

Các bạn có thể vào trang http://www.duycuong.com để xem thêm các CD anh đã làm phần hòa âm trong suốt 30 năm qua ở hải ngoại và trong nước.

 

Thuật chuyển cung và The Beatles

 

Trong một dịp tìm hiểu cách viết nhạc của nhóm The Beatles, tôi đã tình cờ tìm thấy rồi đọc thử quyển The Songwriting Secrets of The Beatles trên Google Books khoảng trăm trang đầu, thấy tuyệt quá và đã đặt mua quyển sách dày gần 800 trang này. Tác giả rất thông thạo sử dụng guitare, ông giải thích rất nhiều các cách chuyển hợp âm để nghe lạ tai trong các “#1 Hits” của the Beatles. Đọc quyển này, bạn sẽ thấy “thấm” cách chuyển hợp âm đầu câu từ F sang Em7 trong “Yesterday” có lịch sử ra sao, rồi cách chuyển cung với hợp âm trụ chỉ trong một câu nhạc của bản “Free As a Bird” như thế nào. Tôi từ từ thu lượm và hiện có trong tay khoảng 10 cuốn sách đủ loại về nhạc thuật của họ, tôi có ghi lại một số trong phần tham khảo mục C, chưa kể sách mượn từ thư viện và tài liệu in ra từ liên mạng. Tôi cũng sưu tầm đủ hết các CD của họ. Tôi thấy nhạc họ hay và rất phủc tạp, nhất là trong thời kỳ họ chỉ làm việc trong Abbey Road Studios ở Luân Đôn, chủ không còn hủng thú trình diễn “live” nữa. Tôi cũng phục lăn tài sáng tác nhạc của họ, những cấu trúc nhạc cũng ly kỳ nhưng gọn gàng, giai điệu lộng lẫy nhưng cũng rất chừng mực, nếu so sánh với gamme phamduyrienne.

 

 

 

“Chàng Dũng Sĩ và Con Ngựa Vàng” và … Microsoft

 

Trong mười chương khúc của Đạo Ca, có một bài nhạc có ý nghĩa rất thâm trầm, đó là bài “Chàng Dũng Sĩ và Con Ngựa Vàng.” Nhạc sĩ Phạm Duy tóm lược bài hát này như sau. “Đạo Ca Ba đưa ra hình ảnh một dũng sĩ cưỡi ngựa vàng đi tìm người yêu muôn thuở. Đi hết năm tháng, đi khắp mọi nơi, đi cho tới khi áo bào đã sờn rách, ngựa vàng đã đổi lông mà vẫn không tìm ra người yêu lý tưởng. Thế rồi một ngày kia, dũng sĩ dừng chân xuống ngựa trên chiếc cầu bắc qua một con sông đang gầm sóng, ngựa vàng bỗng hoá thành người đẹp mà dũng sĩ ra công đi tìm. Thì ra, đã từ lâu, dũng sĩ ngồi lên sự thật mà không biết !”

 

Trong lịch sử phát triển công ty Microsoft, những nhà lãnh đạo, kể cả Bill Gates, đã làm những quyết định tuy có vẻ nhỏ nhặt, nhưng đã và đang gây khó khăn cho sự phát triển của chính công ty mình không ít. Không những vậy, những quyết định ấy còn làm những người đã và đang từng mến mộ công ty này đau lòng, chán nản, đôi khi tủc giận ghét lây hoặc tẩy chay các nhu liệu và sản phẩm Microsoft khác. Việc công ty nhỡ con tàu internet mà Google đang làm bá chủ là một thí dụ, con tàu buôn bán thương mại qua iPod rồi iTouch, iTunes, iPhone mà Apples cho thấy rất thành công là một thí dụ rõ rệt khác. Từ một công ty bá chủ về nhu liệu dùng trong Windows, nay Microsoft thông báo có lời nhiều nhất qua việc bán nhu liệu trò chơi, quả là một mất mát thu nhập đáng kể và một sự thay đổi chiến lược không mấy hiệu quả.

 

Có lẽ một trong các vết thương lòng như vậy, là việc Microsoft ngưng sản xuất nhu liệu dễ viết nhất thế giới là Visual Basic (VB) cách đây gần mười năm, để chuyển qua một thế hệ nhu liệu kế tiếp có tên là Dot Net. VB một thời được coi là nhu liệu phổ biến nhất trên thế giới, vì quả là nó rất dễ học và dễ viết. Từ chỗ kiếm bạc tỷ mỹ kim [Xem C-1] với việc upgrade cũng như bán các phiên bản mới khác của VB trong suốt mười năm qua, Microsoft bán được tổng cộng là ...  zero mỹ kim, do việc ép các kỹ sư điện toán như cá nhân tôi phải “upgrade” từ VB 6 lên Visual Basic.Net. Bên trong, mọi chuyện không phải dễ dàng, nhu liệu mới thực ra là một cái bình mới mà rượu cũng mới. Kết quả là rất nhiều hãng lớn, nhỏ đủ loại quyết định dùng tiếp nhu liệu VB 6, nay được thân mật gọi là “VB Classic” mà không “úp gết, úp ghiếc” gì hết. Hiện nay tôi vẫn dùng nhu liệu này để viết các chương trình điện toán cho “thế hệ sau” (Next Generation) của hãng đa quốc gia mà tôi đang làm việc. Vừa làm mà tôi vừa tiếc dùm cho Microsoft, phải chi nó củ cho tiếp tục bán các phiên bản mới của VB để hãng tôi mua tiếp, trong khi vẫn mở mang VB.NET, có phải hơn không, sao lại củ khăng khăng đòi người khác phải “upgrade”?

 

Việc quảng bá và khai thác kho tàng âm nhạc Phạm Duy hiện nay ở Việt Nam, phải chăng cũng là một chuyện cổ tích “Chàng Dũng Sĩ và Con Ngựa Vàng” khác? Sau khi đã “nối vòng tay lớn” và tạo một cử chỉ ngoạn mục là cho phép nhạc sĩ Phạm Duy hồi hương và cho lưu hành có giới hạn một số bản nhạc khác của ông, nhà chủc trách có vẻ hơi lúng túng với việc khai thác (nói ví von là) hai “con ngựa vàng” song sinh (twin) này. Việc giới thiệu “Minh Họa Kiều” cũng như tổ chủc đêm nhạc “Ngày Trở Về” ở Hà Nội trong thời điểm này (năm 2009), cùng lúc với việc đăng tải ý kiến của một số ý kiến “negative” của các nhà lãnh đạo âm nhạc, tạo cho người thưởng ngoạn một cảm giác “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”. Những người thuần túy yêu mến nhạc Phạm Duy trong và ngoài nước như tôi, thật ra, có lẽ chỉ mong mỏi thêm nhiều nhạc phẩm của Phạm Duy, bé cũng như to (Trường Ca Con Đường Cái Quan hay Mẹ Việt Nam chẳng hạn), được cấp giấy phép cho lưu hành với một tốc độ nhanh hơn hiện nay, để quảng đại quần chúng ở Việt Nam có thể thưởng thức những nhạc phẩm nghệ thuật tiêu biểu khác của nhạc sĩ.

 

Tôi mừng và tự hào vì không biết có trùng hợp hay không, “Một Trăm Tình Khúc Của Một Đời Người” do tôi tuyển chọn và khởi đăng trên trang bài viết Đặc Trưng đã lần lượt được xuất hiện trong danh sách cho phép lưu hành. (Tôi có ghi lại đủ 100 bài ở Phụ Lục 2 của tiểu luận này.) Tôi còn nhớ rất rõ, khi làm danh sách ấy, vì phải giữ cho vừa đúng con số một trăm, vừa phải gom đủ mọi thể loại (style) nhạc, tôi đã phải bỏ qua rất nhiều nhạc phẩm tuyệt kỹ (và không liên quan lắm đến “tình khúc”) như Chàng Dũng Sĩ và Con Ngựa Vàng”, rồi “Bà Mẹ Gio Linh”, cũng như một số nhạc phẩm khác trong các Trường Ca Con Đường Cái Quan hay Mẹ Việt Nam, trong Minh Họa Kiều 3 như Trước Lầu Ngưng Bích, v.v. và v.v. Ít nhất tôi có thể thêm vào năm mươi bài nhạc khác rất dễ dàng. Tôi nghĩ, những bài nhạc ấy là tinh túy của nhạc Phạm Duy, là “con ngựa vàng” mà ta chẳng phải tìm kiếm đâu cho xa, vì con ngựa vàng ấy nay đã trở về nhà. Trước kia, do việc đi định cư nước ngoài mà tôi đã biết và yêu nhạc Phạm Duy - rồi nối lại được tình tự dân tộc và yêu mến thay vì quên tiếng Việt, tôi chẳng mong gì hơn là các thế hệ trẻ trong nước được tự do ca hát các bản nhạc mà thế hệ chúng tôi không được phép hát này. Tốc độ cho phép phát hành các bài hát tiếp theo cũng như sự đối xử với nhạc sĩ, do đó, cũng là một trong vài thước đo của tôi trong việc cởi mở về sinh hoạt văn nghệ của nhà nuớc Việt Nam.

 

Để nâng cao trình độ thưởng thức nhạc

 

Một lần vào thăm thư viện Huntington Library thuộc thành phố Huntington Beach, California, tôi tò mò xem họ có những sách tiếng Việt nào, vì thường thường các thành phố thuộc Quận Cam đều có tủ sách tiếng Việt dành cho độc giả Việt ngữ. Tôi không thể tin được mắt tôi, hai quyển sách dày cộm, mỗi quyển cỡ trên dưới một ngàn trang, nói về sự nghiệp của cựu tổng thống Bill Clinton và đương kim bộ trưởng ngoại giao Hoa Kỳ, bà Hillary Clinton trên kệ sách! Don’t get me wrong, tôi biết hai người này đúng là các bậc dời non lấp biển, và tôi cũng thấy bên nhà đã cởi mở như thế nào để có thể in sách dịch với những lãnh tụ của quốc gia một thời được xem là không đội trời chung này.

 

Điều tôi muốn nói là thay vì in những sách như vậy, các nhà xuất bản có thể cho người đi nghiên củu rồi xin giấy phép xuất bản các sách hay về các loại hình nghệ thuật khác, có phải bổ ích hơn không? Thay vì than vãn về một nền âm nhạc phổ thông nghèo nàn, ca từ thiếu sáng tạo, chúng ta có thể làm một việc là dịch và in ra các sách vở quý giá về phương cách sáng tác nhạc, để những người trẻ chưa có điều kiện đi học tập ở nước ngoài cũng có thể biết được các cách thức cần thiết để sáng tác một bản nhạc. Tôi có một danh sách đăng ở phần Tài liệu tham khảo – Mục B, gồm một số sách mà tôi cho là tinh hoa nhất của phương thức dạy nhạc trên thế giới hiện nay để bạn đọc tham khảo thêm.

 

Nhân đây tôi cũng xin được giới thiệu đến các bạn yêu nhạc một quyển sách rất kinh điển và bổ ích để học hỏi, đó là quyển “Để Sáng Tác Một Bài Nhạc Phổ Thông” của cố nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, do nhà sách Khai Trí phát hành khoảng năm 1955. Tôi có được bản copy của quyển sách này do một lần tình cờ mua được tại hiệu sách Văn Khoa trong khu Phước Lộc Thọ thuộc Tiểu Saigon, California. Điều đáng kể nhất đối với tôi là sách dịch lại đầy đủ các thuật ngữ âm nhạc từ Pháp ngữ sang Việt ngữ, lắm khi tôi tìm không ra một thuật ngữ tương đương sau khi tham khảo các sách Anh ngữ, tôi giở quyển “Để Sáng Tác…” là thấy ngay. Sách dạy rất kỹ lưỡng các phương thức sáng tác rất bài bản. Tôi hy vọng các nhà xuất bản trong nước sẽ tìm cách liên hệ với gia đình nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ để xin phép tái bản quyển sách quý báu này.

 

Một cách nữa để nâng cao trình độ thưởng thức nhạc là đưa con em chúng ta đi học các lớp học nhạc. Cô con gái của tôi năm nay mười tuổi, tôi cho cháu đi học thêm dương cầm mỗi cuối tuần. Cháu vừa thi đậu bậc hai (trên tổng số mười bậc) của kỳ thi hàng năm của Hội Giáo Viên Âm Nhạc California. Ngoài việc thi thực hành trên dương cầm, cháu còn phải học lý thuyết nhạc nữa. Trong bài thi viết, cháu phải biết 5 dấu giáng thì thuộc thang âm nào, 6 dấu thăng thì sao? Cháu phải nhìn một bản nhạc rồi trả lời là từ nốt này lên nốt kia là quãng mấy, hoặc nốt cuối của đoạn nhạc thì thuộc giai kết nào, perfect cadence (giai kết trọn), hay là imperfect cadence (giai kết gãy)! Khi xưa tôi học nhạc ở Saigon, thầy đến nhà kèm, và chẳng hề có một cuộc thi nào, nên tôi cũng chả biết tôi thuộc vào bậc mấy. Nay thì tôi biết rồi, tôi thuộc bậc hai, và tám năm nữa, khi con gái tôi học xong trung học thì tôi sẽ lên bậc mười về lý thuyết nhạc, vì phải học theo với cháu J.

 

Điều tôi muốn nói ở đây là các bậc phụ huynh phải chịu khó cho con em đi học thêm nhạc hay các loại hình nghệ thuật khác, để con em có thể cảm thụ và appreciate những tác phẩm nghệ thuật đó, để chúng có một thái độ tương kính với nghệ sĩ, khi đã hiểu họ phải hy sinh đời sống cá nhân và điều tiếng dư luận để phụng sự nghệ thuật như thế nào. Tôi biết là cho dù tôi có mê nhạc đến cách mấy đi nữa, tôi cũng không thể bỏ job mà chuyển qua viết nhạc toàn thời gian, vì lấy đâu ra tiền nuôi con cái với cái income không thường xuyên ấy – nếu có?

 

Những bản thảo và bài hát chép tay của nhạc sĩ

 

Sau những lần đọc bài của nhà nhạc học George Etienne Gauthier về các bản hợp phổ viết trên giấy của nhạc sĩ Phạm Duy, tôi đều tò mò và tiếc nuối vì sinh sau đẻ muộn, không thấy được tới một bài. Tôi xin đăng lại nguyên văn đoạn văn ấy:

“Ðối với những ai biết đọc nhạc thì sự nghiên củu cẩn thận một bản hợp phổ của Phạm Duy cho thấy thêm một bằng chủng nữa, nếu cần, rằng phần nhiều các khúc điệu ấy vừa là kết quả của cảm hủng, vừa là kết quả của công phu. Thực ra sự kết hợp diệu kỳ của lý trí và tình cảm nơi Phạm Duy–sự kết hợp làm cho thiên tài khác với thứ tài năng thông thường–sự kết hợp ấy nhìn vào giấy cũng nhận ra được như là nghe bằng tai. Nếu muốn thấu hiểu đến nơi đến chốn cái luận lý tiềm tàng lớn lao ngụ trong rất nhiều tác phẩm của người nhạc sĩ ấy, trước hết phải xét đến bản nhạc viết trên giấy. Một cách tìm hiểu có thể soi sáng và phát giác được nhiều bí ẩn trong nghệ thuật khúc điệu của Phạm Duy. Sự thực thì nghiên củu một bản hợp phổ của Phạm Duy là xem nghệ sĩ làm việc, theo dõi nghệ sĩ trong bí thuật luyện kim qua cách soạn nhạc.

Nhân tiện cũng nên ghi nhận công phu thận trọng của Phạm Duy trong việc chép các khúc điệu của mình. Từ khi tôi bắt đầu ngành nhạc học đến nay, mắt tôi đã xem qua hàng trăm bản hợp phổ, hoặc để đánh đàn hoặc để hát, vậy mà ít khi tôi trông thấy những bản hợp phổ được viết kỹ càng như của Phạm Duy. Bản viết rõ ràng và chính xác một cách kiểu mẫu, những hợp phổ chủng tỏ rằng nét nhạc trong tâm tư đã hoàn toàn đồng hoà với nét nhạc trên giấy. Thật là tác giả của các trường ca đã có tài viết nhạc diệu xảo. Hãy xem kỹ các đoạn nhạc như Ai Vô Xủ Huế Thì Vô, Ai Ði Trên Dặm Ðường Trường, Nước Non Ngàn Dặm Ra Ði, Mẹ Xinh Ðẹp, Những Dòng Sông Chia Rẽ, Chớp Bể Mưa Nguồn, hãy xem kỹ các bản hợp phổ của Ðạo Ca Một, Ðạo Ca Bốn, Ðạo Ca Năm và Ðạo Ca Bẩy, hãy xem các bản hợp phổ trong hàng chục ca khúc khác... thật là tuyệt diệu. Nhất là thật đáng cho ta học hỏi. Mỗi nhịp, mỗi nốt nhạc, mỗi dấu lặng, tất cả đều được ghi rõ ràng, chính xác, tỉ mỉ, bất củ đoạn nhạc khó khăn ra sao.

Ở đây thực sự phải nói là có một khoa học viết nhạc, nhưng lại phải nhấn mạnh rằng khoa học đó có quan trọng đến đâu thì đối với Phạm Duy nó vẫn không bao giờ là một củu cánh. Trái lại, nơi mỗi tác phẩm, chính khoa học phục vụ cho sự phô diễn nghệ thuật, chính khoa học phục vụ cho ý nhạc và không có mục đích nào khác hơn là ghi cho thật chính xác khía cạnh bất trị và biến ảo của ý nhạc đó. Vậy nếu xảy ra trường hợp khúc điệu của Phạm Duy bị trình bày kém sút ít nhiều, thì không thể đỗ lỗi cho những khuyết điểm hay những sự mập mờ nơi bàn viết của tác giả, bởi vì lẽ giản dị là không hề có những cái đó bao giờ. Thực ra, nói về chuyện trình bày, có thể nói rằng đôi khi ý kiến của Phạm Duy gần với Maurice Ravel và Igor Stravinski vốn cũng là những nhạc sĩ rất cẩn thận trong việc ghi nhạc trên bản thảo, và muốn rằng người ta đừng nên ''trình bày'' tác phẩm của họ mà chỉ nên ''chơi đúng những gì đã được viết thôi''.

 

Khi đang soạn bài viết này, tôi đã thử hỏi nhạc sĩ bằng điện thư xem ông còn giữ được bản thảo nào không, thì may quá, ông có được những người hâm mộ tặng lại hai nhạc cảnh là Chủc Nữ Về Trời (nội dung đối thoại Nguyễn Thành Châu) và Mầu Tím Hoa Trinh Nữ (soạn theo ý và lời của Kiên Giang). Tôi xin mạn phép đăng lại vài trang của hai nhạc cảnh đó, để bạn đọc có dịp cùng xem. Xin cám ơn nhạc sĩ đã gửi tôi hai nhạc cảnh này, cũng như xin cám ơn người hâm mộ nhạc chưa quen nhưng rất gần gũi này. Phần lớn các bài nhạc, ông đều đăng trên báo “Sáng Dội Miền Nam”, kể cả hai bản chép tay của hai Trường Ca Con Đường Cái QuanMẹ Việt Nam, mà nay chính ông cũng không còn giữ lại được nữa. Nếu ai có bản đó, xin vui lòng scan lại và gửi cho tôi ở điện thư imfine02@yahoo.com để tôi có thể chuyển lại cho nhạc sĩ.

 

Đây là một trang bản thảo của nhạc cảnh Màu Tím Hoa Trinh Nữ. Rõ rệt nhất là cách nhạc sĩ tạo cung nhạc cho nhạc khúc, điều rất ít thấy trong các bản in điện tử xuất bản tại hải ngoại.

 

 

 

 

Và đây là nhạc khúc cuối của nhạc cảnh Chủc Nữ Về Trời. Tôi thấy cách viết từng nốt móc đơn (eight note) thật là bóng bẩy, nhất là ở câu cuối Nước mắt hòa hột cơm, khi cung nhạc đi xuống, những cái móc cũng đi xuống theo.

 

 

Sau đây là một lời bình phẩm rất xúc động khác của nhà nhạc học Gauthier, cũng để kết thúc cho loạt bài viết Một Người Gia Nã Đại và Nghệ Thuật của Phạm Duy của ông:

 

“Thường khi, bên dưới mỗi bài chép tay, bên cạnh tên ký của mình, nghệ sĩ đã vẽ hình một chiếc lá, đôi khi một bông hoa. Tôi nghĩ rằng Phạm Duy tự xem như một thân cây và mỗi lần ông sáng tạo một tác phẩm, có phần nào giống như một chiếc lá đã rời khỏi cành cây. Khi mùa thu qua đi, cây đại thọ Phạm Duy sẽ gần trơ trụi, nhưng ở dưới gốc cây, chúng ta sẽ được ngắm một tấm thảm lá đẹp đẽ nhất ! Tuy nhiên, khi mùa đông đến, thì cây đại thọ Phạm Duy sẽ không chết. Có thể nó sẽ chỉ thiếp ngủ. Ðể chờ đợi một mùa xuân mới.”

 

Với ý tưởng mượn từ Gauthier, tôi xin kết thúc bài viết này với niềm hy vọng một ngày không xa, toàn bộ tấm thảm lá của nhạc sĩ Phạm Duy sẽ được cho phép lưu hành rộng rãi cũng như được ca hát trong toàn cõi Việt Nam, với những bình phẩm, khen chê, yêu, ghét, v.v. và v.v. và như thế, ngày trở về của ông mới hoàn toàn có ý nghĩa.

 

Tôi xin được bày tỏ nơi đây lòng biết ơn sâu xa đến nhạc sĩ Phạm Duy, đã không ngại bỏ chút thời gian quý báu trả lời điện thư rất kỹ lưỡng những câu hỏi về nhạc và cách thức sáng tác trong nhạc của ông. Xin cảm ơn nhà văn Lê Hữu đã bỏ thì giờ xem các bản thảo của tiểu luận và góp nhiều ý kiến quý báu để phần viết về “nhạc đề” của tiểu luận được rõ nghĩa hơn, cùng những ý kiến khác để toàn bài viết được thêm phần mạch lạc.

 

Sau cùng, xin cám ơn bạn đọc đã bỏ thì giờ xem tiểu luận này, và xin hẹn gặp lại trong tiểu luận tới - nói theo như một bài nhạc “Top 100” của nhạc sĩ, “tôi còn yêu nhạc Phạm Duy, tôi củ…viết về nhạc Phạm Duy”, một đề tài không bao giờ cạn.

 

 

 

Viết tại Tiểu Sàigòn, California

Hoàn tất trung tuần tháng 6/2009

 

 


Tài Liệu Tham Khảo

 

A – Sách và tài liệu của nhạc sĩ Phạm Duy

 

[1] Hồi Ký I, II, III, và IV – PDC Productions (Bộ IV chưa được in thành sách.)

 

[2] Ngàn Lời Ca – PDC Productions

 

[3] Ngàn Lời Ca Khác

http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=uxDV4K2w43sY8hh58hy0GQ%3d%3d

 

[4] Đường Về Dân Ca, Xuân Thu 1990.

 

[5] Hát Lý, Một Loại Ca Dễ Thương

http://phamduy2000.com/index.php?Module=Content&Action=blogCategory&id=114&Itemid=18

 

[6] Một số điện thư giữa nhạc sĩ và cá nhân tôi.

 

 

B – Tài liệu liên quan đến sáng tác nhạc - tư liệu về nhạc Phạm Duy

 

[1] Để Sáng Tác Một Bài Nhạc Phổ Thông (Kỹ thuật hòa âm và luật sáng tác), Hoàng Thi Thơ – Nhà Sách Khai Trí, 1955.

 

[2] Melody in Songwriting, Jack Perricone - Berklee Press 2000.

 

[3] Song writing: Essential Guide to Lyric Form and Structure, Pat Pattison - Berklee Press 1991.

 

[4] Songwriting: Essential Guide to Rhyming, Pat Pattison - Berklee Press 1991.

 

[5] The Songwriter’s Workshop: Melody, Jimmy Kachulis – Berklee Press 2003.

 

[6] Reharmonization Techniques, Randy Felts – Berklee Press 2007.

 

[7] Writing music for hit songs, Jai Josefs. Schrirmer Books 1996.

 

[8] Song Writing: A Complete Guide to the Craft, Stephen Citron 1985.

 

[9] Bàn về kỹ thuật viết nhạc trong vài ca khúc Phạm Duy, Phạm Quang Tuấn

http://www.tuanpham.org/nhacphamduy.htm

 

[10] Nghệ thuật phổ nhạc của Phạm Duy, Phạm Quang Tuấn

http://www.tuanpham.org/photho.htm

 

[11] Ngày trở về của Phạm Duy trong bối cảnh âm nhạc Việt Nam, Phạm Quang Tuấn

 http://www.tuanpham.org/PDtrove.htm

 

[12] Phạm Duy, Tôi Còn Yêu, Tôi Củ Yêu, Lê Hữu

http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=YfJ8JwQrLCEaZgUDhev7hQ%3d%3d

 

 

[13] Phạm Duy Với Ngàn Lời Ca, Nguyên Sa. (trong loạt bài viết về thơ phổ nhạc đăng trên THẾ KỈ 21)

 

[14] Nửa Thế Kỷ Phạm Duy, Xuân Vũ. Xem trên liên mạng tại link sau:

http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=dxVs3cW%2b1isyiV0PBZMnVA%3d%3d

 

[15] Một Người Gia Nã Đại và Nghệ Thuật của Phạm Duy, Georges Etienne Gauthier, bộ khảo củu đăng trên báo Bách Khoa trước 1975. Xem trên liên mạng tại link sau:

http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=FwJu3JbLceEt5d3CadGVEw%3d%3d

 

[16] Phạm Duy Còn Đó Nỗi Buồn, Tạ Tỵ - Văn Sử Học 1971.

 

 

C – Các tài liệu khác

 

[1]  The Disaster known as Visual Basic, Dermot Hogan, Trong bài đó có đoạn “Microsoft is missing over a billion dollars of upgrade revenue and it seems that VB6 users aren’t upgrading to VB .NET at all or are moving to C#”. http://www.bitwisemag.com/copy/bytegeist/bytegeist7.html

 

[2] The Songwriting Secrets of The Beatles, Dominic Pedler – Omnibus Press 2003.

 

[3] Twilight of the Gods: The Music of the Beatles, Wilfred Mellers.

 

[4] Revolution In The Head, Ian MacDonald

 

[5] Alan W. Pollack’s Notes on ... Series – Một nghiên củu về nhạc thuật rất kỹ lưỡng toàn bộ các bản nhạc của The Beatles, xem trên mạng ở đây:

http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/awp-notes_on.shtml

 

[6] The Songs of John Lennon: The Beatles Years, John Stevens – Berklee Press. Xem thử một bài ông ta phân tích ở link dưới. Những bài viết trước của tôi về các khúc điệu Phạm Duy chịu ảnh hưởng từ cách phân tích các bài nhạc của quyển sách này.

http://akamai.www.berkleemusic.com/assets/display/760681/berklee_hard_days_night_analysis.pdf

 

 

D - Các bài viết đã đăng về nhạc thuật Phạm Duy của tôi trên liên mạng:

 

[1] Tìm Hiểu Nghệ Thuật Sáng Tác Nhạc Qua Ca Khúc "Hoa Rụng Ven Sông" của Nhạc Sĩ Phạm Duy

http://www.dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=FpnbnB9rg73quvcqjUuhdg%3d%3d

 

[2] Tìm Hiểu Tinh Yếu Trong Nghệ Thuật Sáng Tác Nhạc Của Nhạc Sĩ Phạm Duy

http://www.dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=B1Jufvv816lfpC659Q2f3A%3d%3d

 

[3] Nhân Nghe "Tình Ca"

http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=3Cp21Way6uEzRrbaSL71Zw%3d%3d

 

[4] Tìm Hiểu Nghệ Thuật Sáng Tác Nhạc Qua Nhạc Phẩm “Nghìn Trùng Xa Cách” Của Nhạc Sĩ Phạm Duy
http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=uB%2fHLFkafBEW8VxWojlT2g%3d%3d

[5] Tản Mạn Về Nhạc Phẩm “Nắng Chiều Rực Rỡ” Của Nhạc Sĩ Phạm Duy
http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=OftiywnhldUVsCmqG%2bBBxg%3d%3d


Phụ Lục 1 – Bảng Phân Loại Một Số Tiết Tấu của Nhịp ¾

 

Tiết tấu

Công thức

Thí dụ

#1

Xuân Thì (tình / xuân chớm / nở đêm / qua …)

#2

Cành Hoa Trắng (một / đàn chim tóc / trắng …),

#3

Chuyện Tình Buồn (năm / năm rồi không / gặp …)

#4

Khối Tình Trương Chi (/đêm năm / xưa khi / cung đàn …) hay trong Tiếng Thu, đều có chữ đầu nằm vào nhịp mạnh.

#5

Còn Chút Gì Để Nhớ, Dạ Lai Hương, Mộ Khúc, Ngậm Ngùi, Thuyền Viễn Xủ, Nếu Một Mai Em Sẽ Qua Đời, v.v.

#6

Kỷ Niệm (cho / tôi lại ngày / nào …) một cách sử dụng liên ba

#7

Chiều Về Trên Sông (chiều / buông trên dòng sông Cửu / Long…) một cách sử dụng liên ba khác

#8

Đêm Xuân (/ đêm qua say tiếng / đàn …) nhấn mạnh ở chữ đêm đàn, chủ không ở chữ qua.

#9

Người Về (mẹ có hay chăng con / về)

#10

Tâm Sự Gửi Về Đâu (ngoài /ấy trời xuân /lạnh …)

#11

Tiễn Em (lên / xe tiễn em / đi …)

 

 

 

 

 

 

Phụ Lục 2 – Một Trăm Tình Khúc Của Một Đời Người

 

(do Hoctro chọn lựa và phổ biến trên liên mạng)

 

1. Áo Anh Sủt Chỉ Đường Tà (Thơ: Hữu Loan)
2. Bài Ca Sao
3. Bên Cầu Biên Giới
4. Bên Ni Bên Nớ (Thơ: Cung Trầm Tưởng)
5. Cành Hoa Trắng
6. Cây Đàn Bỏ Quên
7. Chiều Về Trên Sông
8. Chú Cuội
9. Chuyện Tình Buồn (Thơ: Phạm Văn Bình)
10. Cỏ Hồng
11. Còn Chút Gì Để Nhớ (Thơ: Vũ Hữu Định)
12. Con Đường Tình Ta Đi
13. Còn Gì Nữa Đâu
14. Dạ Lai Hương
15. Đêm Xuân
16. Đố Ai
17. Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng (Thơ: Phạm Thiên Thư)
18. Đừng Bỏ Em Một Mình (Thơ: Minh Đủc Hoài Trinh)
19. Đừng Xa Nhau
20. Ðường Chiều Lá Rụng
21. Đường Em Đi
22. Em Hiền Như Ma Soeur (Thơ: Nguyễn Tất Nhiên)
23. Em Lễ Chùa Này (Thơ: Phạm Thiên Thư)
24. Gánh Lúa
25. Giết Người Trong Mộng
26. Gió Thoảng Đêm Hè
27. Giọt Mưa Trên Lá
28. Gọi Em Là Đóa Hoa Sầu (Thơ: Phạm Thiên Thư )
29. Hạ Hồng
30. Hãy Yêu Chàng (Thơ: Nguyễn Tất Nhiên)
31. Hẹn Em Năm 2000
32. Hẹn Hò
33. Hoa Rụng Ven Sông (Thơ: Lưu Trọng Lư)
34. Hoa Xuân
35. Khi Tôi Về (Thơ: Kim Tuấn)
36. Khối Tình Trương Chi
37. Kiếp Nào Có Yêu Nhau (Thơ: Hoài Trinh)
38. Kiếp Sau (Thơ: Cung Trầm Tưởng)
39. Kỷ Niệm
40. Kỷ Vật Cho Em (Thơ: Linh Phương)
41. Lá Diêu Bông (Thơ: Hoàng Cầm)
42. Làm Sao Mà Quên Được (Thơ: Nguyễn Tấn Phát)
43. Mẹ Trùng Dương
44. Mộ Khúc (Thơ: Xuân Diệu)
45. Mộng Du
46. Mùa Thu Chết (Thơ: Guillaume Apollinaire)
47. Mùa Thu Paris (Thơ: Cung Trầm Tưởng)
48. Mùa Xuân Yêu Em (Thơ: Đỗ Quý Toàn)
49. Nắng Chiều Rực Rỡ
50. Nếu Một Mai Em Sẽ Qua Đời
51. Ngậm Ngùi (Thơ: Huy Cận)
52. Ngày Đó Chúng Mình
53. Ngày Em Hai Mươi Tuổi
54. Ngày Tháng Hạ
55. Ngày Trở Về
56. Ngày Xưa Hoàng Thị (Thơ: Phạm Thiên Thư)
57. Nghìn Năm Vẫn Chưa Quên
58. Nghìn Thu
59. Nghìn Trùng Xa Cách
60. Người Về
61. Nha Trang Ngày Về
62. Nhớ Người Ra đi
63. Nụ Tầm Xuân
64. Nước Mắt Mùa Thu
65. Nước Mắt Rơi
66. Nước Non Ngàn Dặm Ra Đi
67. Nương Chiều
68. Phượng Yêu
69. Quê Nghèo (Bao Giờ Anh Lấy Được Đồn Tây)
70. Rồi Đây Anh Sẽ Đưa Em Về Nhà
71. Tạ Ơn Đời
72. Tâm Sự Gửi Về Đâu (Thơ: Lê Minh Ngọc)
73. Thà Như Giọt Mưa (Thơ: Nguyễn Tất Nhiên)
74. Thu Ca Điệu Ru Đơn (Thơ: Paul Verlaine)
75. Thương Ai Nhớ Ai
76. Thương Tình Ca
77. Thuyền Viễn Xủ (Thơ: Huyền Chi)
78. Tiễn Em (Thơ: Cung Trầm Tưởng)
79. Tiếng Đàn Tôi
80. Tiếng Sáo Thiên Thai (Thơ: Thế Lữ)
81. Tiếng Thu (Thơ: Lưu Trọng Lư)
82. Tìm Nhau
83. Tình Ca
84. Tình Cầm (Thơ: Hoàng Cầm)
85. Tình Hoài Hương
86. Tóc Mai Sợi Vắn Sợi Dài
87. Tôi Còn Yêu Tôi Củ Yêu
88. Tôi Đang Mơ Giấc Mộng Dài (Thơ: Lê Lan)
89. Trả Lại Em Yêu
90. Trên Đồi Xuân
91. Tuổi Mộng Mơ
92. Tuổi Ngọc
93. Tuổi Thần Tiên
94. Về Miền Trung
95. Vết Sâu (Thơ: Nguyên Sa)
96. Viễn Du
97. Việt Nam! Việt Nam!
98. Xuân Ca
99. Xuân Thì
100. Yêu Là Chết Ở Trong Lòng


Trở về đầu trang